WIM HENDERICKX, UITGEVOERD DOOR RAPHAELLA SMITS
* Javier Suárez-Pajares, Profesor Titular de Historia y Ciencias de la Música, Universidad Complutense Madrid
(Vertaling Dirk Van Esbroeck) :
Te weinig gitaristen kunnen zich de luxe permitteren om een zo persoonlijk werk als deze ‘In Deep Silence” van Raphaëlla Smits op de markt te brengen. Een werkstuk dat bovendien de discografische ruimte verrijkt met muziek die door de Belgische gitariste werd aangemoedigd of voor haar is gecomponeerd (...) Zo kreeg een goed in elkaar gestoken en gevoelig gedoseerd programma vorm, een programma dat aanvangt met een werk uit 1995 van de hand van de Zweedse componist Owe Walter.
(...) De meer bedaarde uitwerking van het stuk “In Deep Silence I” (1998) van de Belgische componist Wim Henderickx, naar hetwelk de plaat is genoemd, dient met zijn dertien minuten lengte als interludium tussen het strak muzikale – Walter en Brouwer - en het in wezen representatieve en dramatische van Saeta, een splinternieuw stuk dat Henderickx in 2004 voltooide. Saeta is, wat mij betreft, een echte openbaring : een veelluik van zeven bewegingen als zeven Vlaamse schilderijen of zeven episodes van de Goede Week. Tussen het expressionisme en de zigeunerdiepgang van de religieuze ervaring, vindt Henderickx een wonderlijke creatieve ruimte en voegt aan het gitaarrepertorium – iets uitzonderlijks - grote muziek toe die het heeft over iets zo universeels binnen onze westerse cultuur als daar is de passie van Jezus Christus. Strakke en vrome muziek waarin je de obstinate wanhoop van de veroordeling hoort, “Christ condemned to Death” ; de oneindige en krachteloze vermoeidheid van de Calvarietocht, slechts een klein beetje verlicht door de troost van een gregoriaans lied ; de hartverscheurende maar vredelievende naaktheid van het klaaglied van de Maagd ; men telt de drie nagels van Christus aan het kruis in de meest Andaloesische expressie, “The crucifixion of Jesus” ; en men vertelt met realisme de verschrikkelijke dood van Christus dat eindigt met dertien slagen, macaber klokkengelui dat de expressieve climax van het einde van de compositie aangeeft. Na deze beweging, zo aards, wordt de Verrijzenis luchtig, sotto voce, weergegeven, in een beweging die geheel is uitgeschreven met geoctavieerde harmonieken, en de compositie eindigt rustig met een meditatie. Raphaëlla Smits vertolkt ze – dat is het minst wat je kan zeggen – alsof ze van haar is, op een achtsnarige gitaar van de Californische luthier John Gilbert, een krachtig en robuust instrument, met harmonieken die goed uitkomen voor het vertolkte repertorium, waaruit Smits al de kracht en de chromatische nuances van de inzet “sul tasto” weet te halen.
Een bevlieging. Een ontdekking. Een revelatie.
* Hein Sanderik in “El Maestro” van EGTA (NL) :
De meeste maatschappijen durven het niet aan, maar het cd-label Accent heeft onbevreesd een aantal hedendaagse composities voor gitaar uitgebracht. In Deep Silence heet de opname, met werken van Walter, Brouwer en Henderickx. De Belgische gitariste Raphaëlla Smits voegt met deze cd een meesterwerk aan haar oeuvre toe.
(…) Van de Belgische componist Wim Henderickx zijn twee werken opgenomen: In Deep Silence I en Saeta. Het eerste werk is gecomponeerd als verplicht werk voor het bekende Trompconcours, dat in 1998 geheel aan de gitaar was gewijd. De Saeta is uit 2004 en bevat zeven delen die geïnspireerd zijn op het lijdensverhaal van Christus. De Saeta wordt geassocieerd met de Heilige Week in Sevilla. De processies die dan plaatsvinden zijn doordrenkt van een diep religieus gevoel. Aan het daarmee gepaard gaande sentiment en de vervoering van de participanten kan niemand zich onttrekken. Voor de Sevillanen uit de diverse wijken, die allemaal met een eigen groep aan de processie deelnemen, is niet meedoen ondenkbaar. Ook de atheïsten, van wie er heel wat zijn in Spanje, zetten hun schouders onder de draagbaar met een religieus symbool uit hun parochiekerk. De Spanjaarden zeggen het zelf zo: ‘Tijdens de Semana Santa is iedere atheïst katholiek’. Vanuit deze achtergrond schreef Wim Henderickx zijn Saeta. Het werk is dan ook nogal heftig, met uitersten in expressie, van diepe verering naar woede en verdriet, tenslotte uitmondend in diepe meditatie. Raphaella Smits weet deze uitersten met haar temperament, haar kleurenpalet, timing en veelheid aan dynamische schakeringen overtuigend uit haar acht-snarige gitaar te toveren. Naarmate de cd vordert wordt er meer van de toehoorder gevraagd. Vooral het laatste werk eist concentratie en inlevingsvermogen. Je moet er echt voor gaan zitten, liefst in een omgeving waar je niet gestoord kunt worden. Voor een goed begrip van de Saeta is dit een absolute voorwaarde.
* François Nicolas in 'Guitare Classique' (FR) No.36 :
Avec une sonorité superbe et un sens remarquable de la respiration et du phrasé, Raphaella Smits nous convie à un programme oú la relation personnelle avec le compositeur semble revêtir une grande importance. Bien que très différentes dans la forme et l'écriture, les oeuvres choisies montrent une sorte d'interrogation métaphysique, comme dans In Deep Silence et le très prenant Saeta de Wim Henderickx avec, dans ce dernier, une alternance d'intensités extrêmes et de calmes méditatifs inspirés par la Passion du Christ.
On ne peut qu'admirer la grande palette des nuances et de la dynamique dans les Tres Apuntes de Leo Brouwer et les subtilités du timbre dans Hika. Une interprétation superbe, avec des moments d'intense émotion!
* Danielle Ribouillaut, recensente (FR) :
Chère Raphaella,
Bravo pour ton dernier CD!!
Intelligent, sensible et original comme toujours.
Je te dis toute ma très grande estime pour ton vrai grand talent artistique, chère Raphaella!
Je suis chaque fois émue par Saeta... et ta version des Tres Apuntes est magistrale!
Tu sais qu'ils ont déjà publié mon compte rendu élogieux de ton concert
où tu jouais la Saeta de Wim Henderickx...
* Irma Wassall, musicologe (USA) :
Impressions of Raphaella Smits
Wichita Art Museum, November 4, 2005.
There are not enough words adequate to describe the wonder of Raphaella Smits. There are a few exceptional people who radiate a light of their own. Raphaella is one of them. Even before she began to play, she was one with her guitar. She was where she belonged, where she wanted to be, where she was happy. She began the program with a John Gilbert Guitar (1980, Eight String).
(...)I had heard recordings by Raphaella, but hearing and seeing her in live personal performance was truly an overwhelming experience, a highlight of my life. The music enhanced her beauty and her grace; her arms, her hands, her fingers on the strings, making music; her grace as she rose and stood to make comments. I could not understand some of the words, but her lovely speaking voice added to the enhancement of the music. It seemed that all of the arts were somehow included: the music, the visual arts, the art of the guitar, itself.
(...)“La Guitarra” was followed by “Saeta” a work by Wim Henderickx. One could visualize the Holy Week processions in the streets, most famous, perhaps, in Seville, Spain: the statues and stained glass windows of the churches; the candles and incense; the arrows of grief; the unbelievable depth of emotion; and of course, the bells, the music. There was one flash, for an instant during the movement entitled “The Way of the Cross” where a transparent gold colored robe seemed to appear, as if draped on an invisible form in an instant of light, beside Raphaella.(...).
